Czy buddyzm jest modÄ ? Czesław Miłosz Informacje na Wikipedii: Czesław Miłosz

To, Ĺźe w buddyzmie nie istnieje pojęcie Boga osobowego, wydaje mi się najbardziej atrakcyjne. To znaczy, moĹźna wyznawać światopoglÄ d naukowy i jednocześnie być buddystÄ . Czesław Miłosz, z wywiadu "Znaki nadchodzÄ cych czasĂłw"

Buddyzm przychodzi do nas, do naszej cywilizacji, w momencie panowania kultury masowej. To jest bardzo istotne, gdyĹź ongiś buddyzm przenikał tylko do bardzo elitarnych kręgĂłw. Schopenhauer jest przykładem takiego wpływowego filozofa, pokrewnego buddyzmowi; ograniczało się to jednak do kręgĂłw stosunkowo wąskich. Kultura masowa – film, telewizja, pisma ilustrowane itd. są chwytliwe, jak wiadomo, poszukują bez ustanku nowości i egzotyki i wulgaryzują. ToteĹź z chwilą gdy buddyzm wchodzi na przykład do filmu, moĹźemy juĹź mĂłwić o wulgaryzacji, o wykorzystywaniu egzotyki. Myślę teĹź, Ĺźe buddyzm wchodzi na nasz teren częściowo jako New Age; ale New Age to teĹź kultura masowa, nie elitarna. Musimy zatem odliczyć tutaj bardzo duĹźo na modę, bo to, co naleĹźy do kultury masowej, to są ostatecznie mody.

Są jednak inne powody, dla ktĂłrych buddyzm trafia w sposĂłb bardzo powaĹźny do ludzi naprawdę myślących. Wiąże się to chyba z postępem nauki, z sytuacją, ktĂłra wytworzyła się wskutek postępu nauki i techniki powodując to, co nazywam "erozją wyobraĹşni religijnej" i co wiąże się teĹź z trudnością, na jaką natrafia przetłumaczenie światopoglądu biblijnego – w sensie najogĂłlniejszym, zarĂłwno judaistycznym, jak i chrześcijańskim – na język nowoczesnych pojęć i obrazĂłw. Wydaje mi się więc, Ĺźe światopogląd naukowy, tak silnie oddziałujący – bezpośrednio, poprzez kształcenie młodych ludzi, młodych pokoleń, i pośrednio, poprzez technikę, ktĂłra jest jego wytworem – jest bardzo ateistyczny w swojej istocie.

Buddyzm, jak wiadomo, jest religią nie-teistyczną; nie można powiedzieć, że jest to religia ateistyczna, ona jest tylko nie-teistyczna. Budda nie udzielał odpowiedzi na zasadnicze pytania, niemniej istnieją pewne zbieżności pomiędzy dzisiejszym światem nauki i techniki a buddyzmem. Nie zgodziłbym się jednak, że mamy do czynienia ze spotkaniem "faustycznego marzenia" cywilizacji Zachodu z buddyzmem; raczej przeciwnie, jest to wynik kryzysu całej wielowiekowej tradycji zachodniej. To spotkanie następuje w punkcie kryzysu (...) Wydaje mi się, że istnieje na Zachodzie wielka potrzeba religijna, która w wielu punktach nie jest zaspakajana przez wyobrażenia wzięte z Biblii i z chrześcijaństwa, i z tego powodu buddyzm wydaje się bardzo atrakcyjny (...)

Wydaje mi się, że buddyzm nie jest bezpośrednim zagrożeniem dla chrześcijaństwa, gdyż zarówno buddyzm, jak chrześcijaństwo są zagrożone tym samym, to znaczy cywilizacją konsumpcyjną, która odwraca się od zasadniczych zagadnień religijnych, a jeżeli bierze coś z chrześcijaństwa i buddyzmu, to robi z tego synkretyczną papkę dla kultury masowej; z tego powodu obawiam się filmów takich jak "Mały Budda". Na przykład zdaje się, że takie elementy buddyzmu jak transmigracja w znacznym stopniu wchodzą w kulturę masową, ale tak samo wchodzi w nią wiele pojęć chrześcijańskich, biblijnych, składając się na synkretyczną papkę New Age.