Potem jednak co? potoczy?o si? ?le... Krótki szkic historyczny o zmieszaniu religii i w?adzy w dawnym Tybecie (cz??? 1) Ulla i Detlev Göbel "Polityka zawsze by?a w Tybecie problemem. Wszystko zacz??o si? wówczas gdy lamowie zabrali si? za rz?dzenie krajem - mia?o to miejsce mniej wi?cej w XIII wieku. Wcze?niej mo?na by?o jeszcze znale?? czysto duchowych nauczycieli takich jak Marpa, Milarepa, Gampopa czy Düsum Czienpa - je?li chodzi o szko?? Kagyu. (...) Potem jednak co? potoczy?o si? ?le i musi to znowu zosta? doprowadzone do porz?dku. Prócz takiej osoby jak Karmapa nikt inny nie b?dzie w stanie tego dokona?." - Topga Rinpocze -

Wcze?ni królowie Dharmy

W VII wieku tybeta?ski król Songtsen Gampo z po?o?onej na po?udniowy wschód od Lhasy doliny Jarlung utworzy? wielkie pa?stwo, na którego stolic? wybra? Lhas?. Jego pa?ac stan?? na wzgórzu, na którym dzisiaj stoi Potala. W czasie panowania Songtsena Gampo, uchodz?cego za wypromieniowanie Czenrezig, rozpocz??o si? rozprzestrzenianie buddyzmu w Tybecie. W du?ej mierze sta?o si? tak dzi?ki temu, i? dwie z jego królowych pochodzi?y z buddyjskich ju? wówczas krajów - z Nepalu i Chin.

W 755 roku - a wi?c ponad sto lat po ?mierci Songtsena Gampo - na tron wst?pi? Trisong Detsen, wypromieniowanie bodhisattwy Mandziu?ri. Trisong Detsen powi?kszy? zdobyty przez przodków kraj i umocni? w nim pozycj? buddyzmu ?ami?c opór swoich ministrów b?d?cych w wi?kszo?ci zwolennikami szamanistycznej religii bön. Trisong Detsen zaprosi? do Tybetu wielu indyjskich mistrzów - przede wszystkim Padmasambhaw?, Szantarakszit? i Wimalamitr?. Z tego czasu wywodzi si? najstarsza z g?ównych tybeta?skich szkó?, "Njingma".

Ralpaczön, ostatni z trzech wielkich królów Dharmy, wypromieniowanie Wad?rapani, doszed? do w?adzy w 815 roku, pó?niej jednak zosta? zamordowany przez swych ministrów. Kiedy jego brat Langdharma - zwolennik szamanistycznej religii bön - przej?? tron, zniszczy? prawie ca?kowicie przede wszystkim monastyczny buddyzm w centralnym Tybecie, zanim nie zabi? go wreszcie mnich Lhalung Paldzie Dord?e. Po ?mierci Langdharmy pa?stwo tybeta?skie rozpad?o si? na ponad czterysta lat na wiele ma?ych królestw i w centralnym Tybecie przynajmniej monastyczny buddyzm znikn?? praktycznie na prawie dwie?cie lat.


Druga fala

Na pocz?tku XI wieku ówczesny król zachodniego Tybetu, który przekaza? w?adze swemu bratu i zosta? mnichem, zaprosi? indyjskiego mistrza Atisi?. Przyby? on do Tybetu w 1042 roku i o?ywi? szczególnie monastyczne aspekty buddyzmu Mahajany. Swej wiedzy i do?wiadczenia w praktyce Diamentowej Drogi prawie w ogóle nie by? w stanie przekaza?, gdy? w owym czasie - jak powiedzia? kiedy? Milarepa - "serce narodu tybeta?skiego opanowane by?o przez demona". Równie? w po?owie XI wieku Tybeta?czyk Marpa wyruszy? w podró? do Indii, by przet?umaczy? i przenie?? do Tybetu nauki wielu indyjskich mistrzów, przede wszystkim za? Maitripy i Naropy. To w?a?nie jemu uda?o si? sprowadzi? do "kraju ?niegów" wiele tantrycznych przekazów. Powtórne o?ywienie Dharmy zawdzi?czamy w?a?nie Atisi i Marpie. Mówi si? i? Atisia sprowadzi? "naczynie", a wi?c odnowi? zewn?trzne monastyczne formy, podstawy Mahajany, Marpa za? przeniós? do Tybetu "tre??" - metody Diamentowej Drogi i Mahamudr?.

Drom Tönpa, g?ówny ucze? Atisi, za?o?y? tradycj? Kadampy, Marpa natomiast sprowadzi? do Tybetu tradycje Kagyu. Oba te strumienie stopi?y si? pó?niej w jeden dzi?ki Gampopie, nauczycielowi I Karmapy. W tym samym czasie Könczok Gyalpo z wp?ywowej rodziny Khön z po?udniowego Tybetu za?o?y? szko?? Szakja.

W szkole Kagyu oba stulecia - XI i XII wiek - nacechowane by?y oddzia?ywaniem takich wielkich mistrzów jak Marpa, Milarepa, Gampopa, i Karmapa Düsum Czienpa. By? to okres powtórnego o?ywienia buddyjskiego przekazu, w którym po??czenie Dharmy z polityk? w?adzy nie by?o jeszcze wyra?nie odczuwalne, mimo ?e by?a to epoka silnych niepokojów politycznych. Panuj?ce dawniej dynastie królewskie upad?y i, mimo i? wielu ludzi d??y?o do przej?cia w?adzy, nie by?o ?adnego przywódcy, który potrafi?by obj?? swym panowaniem ca?y kraj.


Wzrost wp?ywów Szakjapów

W 1207 roku Tybeta?czycy dowiedzieli si?, ?e Mongo?owie pod wodza D?yngis Chana podbili du?? cz??? Chin i dalej rozszerzali swoj? w?adz?. W centralnym Tybecie odby?o si? spotkanie wielu drobnych królów po?wi?cone omówieniu ich po?o?enia. Mongolscy wys?annicy przybyli do Tybetu, którego ksi???ta poddali si? bez walki pot?dze chanów. Pó?niejszy roczny trybut chroni? Tybet przed mongolskimi najazdami. Kiedy jednak po ?mierci D?yngis Chana w roku 1227 Tybeta?czycy przestali op?aca? si? Mongo?om, Godan Chan, wnuk D?yngis Chana, wys?a? oddzia?y wojska, które spali?y dwa klasztory i wymordowa?y setki mnichów i ludzi ?wieckich.

Jednocze?nie Godan Chan poleci? swym dowódcom znale?? wielkiego lam?, który móg?by sprowadzi? nauki Buddy do Mongolii. Zaproponowano mu opatów klasztorów Drikung, Taklung i Szakja. Chan zdecydowa? si? na wy?szego opata szko?y Szakja, Kunga Gyaltsena, pó?niej nazwanego "Szakja-Pandit?". Zaproszenie Godan Chana brzmia?o raczej jak rozkaz - "Nie znios? ?adnych wymówek wskazuj?cych na wasz podesz?y wiek i trudy podró?y". W ten sposób Szakja Pandita znalaz? si? w 1247 roku na dworze cesarza Mongo?ów. Buddyjski mistrz zrobi? g??bokie wra?enie na Chanie i poniewa? Szakja Pandita "odda?" w jego r?ce Tybet w zamian za obietnic? nie naje?d?ania go w przysz?o?ci, w?adca nada? mu tytu? wiceregenta Tybetu. Szakja Pandita pisa? wówczas do kraju: "Ksi??e powiedzia? mi, ?e je?li my Tybeta?czycy wesprzemy Mongo?ów w religii, oni ze swej strony b?d? pomagali nam w sprawach ?wiatowych. (...) Wyja?ni?, i? w jego r?kach le?y dobro Tybetu, a w moich jego." Szakja Pandita zmar? ju? w 1251 roku, wkrótce potem pod??y? za nim równie? Godan Chan.

Szakja Pandita zabra? z sob? w podró? swego bratanka Drogön Czogyal Phagp?; sta? si? on pó?niej duchowym nauczycielem Kublaj Chana, w?adcy chi?sko-tybeta?skich terenów przygranicznych. W 1254 roku, zanim jeszcze Kublaj zast?pi? w 1260 roku zmar?ego Mongka Chana i zosta? nowym cesarzem Mongo?ów i Chin, mianowa? Phagp? królem Tybetu. Kiedy ten odwiedzi? Tybet kilka lat pó?niej okaza?o si?, ?e zarówno on jak i jego urz?dnicy stali si? tak mongolscy, i? pewien lama z klasztoru Narthang napisa? w jednym z listów: "Dzisiejsi lamowie ubieraj? si? tak, jak mongolscy przywódcy. Kto nie rozumie tych wierszy, nie jest w ogóle "wspania?y", nawet je?li zwie si? "Wspania?y" (tybeta?skie s?owo "Phagpa" oznacza "wspania?y").

Kiedy Phagpa zmar? w 1279 roku, ca?a w?adza przesz?a na jego nast?pc? w klasztorze Szakja. Reprezentant, który w czasie nieobecno?ci Phagpy prowadzi? rzeczywiste sprawy pa?stwowe, zosta? jednak stracony przez nadgorliwych mongolskich dowódców. Uwierzyli oni pewnej intrydze i pos?dzili go o otrucie Phagpy.

Kublaj Chan, kiedy jeszcze by? w?adc? Kokonoru, tybeta?sko-mongolskiego obszaru granicznego, zaprosi? do swego pa?acu równie? II Karmap?, Karma Pakszi. Kiedy Karmapa przyby? tam po trzyletniej podró?y, Szakja Pandita ju? zmar?. Tradycja Szakja mia?a w Mongolii siln?, utrwalon? pozycj? i pewne kr?gi polityczne by?y z powodu sekciarstwa przeciwne Karmapie, i grozi?y trudno?ciami. Karmapa zobaczy?, ?e w tych warunkach nie b?dzie w stanie wiele zdzia?a? i wyruszy? w drog? powrotn? wbrew ?yczeniu Kublaj Chana. Kiedy ten zosta? w 1260 roku w?adc? ca?ych Chin i Mongolii, chcia? ukara? Karmap? za owo "niepos?usze?stwo", szczególnie ?e ten skorzysta? pó?niej z zaproszenia rywalizuj?cego z nim brata Kublaja, Chana Mongka. Kublaj Chan wys?a? trzydzie?ci tysi?cy ?o?nierzy, którzy jednak w ?aden sposób nie byli w stanie zaszkodzi? Buddzie Karmapie. Pó?niej Kublaj Chan ?a?owa? swego zachowania i zosta? uczniem Karmapy.


Panowanie Phagmodrupy

Szakjapowie panowali w Tybecie mniej wi?cej sto lat. Ju? kiedy w 1295 roku zmar? Kublaj Chan, w?adza Mongo?ów w Chinach powoli zacz??a s?abn?? - zmala?y równie? wp?ywy Szakjapów. Siedem ?on i liczne dzieci Dänji Zangpo Pala, dzier?awcy tronu Szakjapów od 1305 do 1322 roku, doprowadzi?y do pierwszego podzia?u ich w?adzy. W 1354 roku pot?ga Szakjapów zosta?a z?amana przez Czangczub Gyaltsena z rodziny Phagmodrupa z doliny Jarlung. Z tej samej rodziny pochodzi? równie? Phagmodrupa Dord?e Gyalpo, jeden z czterech g?ównych uczniów Gampopy i za?o?yciel linii Phagdru-Kagyu. Dynastia Dhagmodrupa rz?dzi?a Tybetem z Nedong i by?a kontynuowana przede wszystkim przez lamów, najcz??ciej wywodz?cych si? ze szko?y Phagdru. Nedong le?a?o w pobli?u dzisiejszego Tsetang. Tam równie? znajdowa? si? Densatil (znany równie? pod nazw? Phagmo) - jeden z pierwszych znacz?cych klasztorów Kagyu. Czangczub Gyaltsen rz?dzi? od 1322 roku - kiedy to sko?czy? 20 lat i klasztorne wykszta?cenie - jako pewnego rodzaju wywodz?cy si? ze szko?y Szakja zwierzchnik terenów otaczaj?cych Nedong. Poniewa? w pewnym momencie Czangczub Gyaltsen zosta? potraktowany niesprawiedliwie przez Szakjapów, konflikt z s?siedni? prowincj? przybra? na sile, a? wreszcie dosz?o do otwartej walki. Mimo ?e wielokrotnie dostawa? si? w r?ce wrogów i by? tak?e torturowany, udawa?o mu si? zawsze znowu odzyskiwa? wolno?? i kontynuowa? walk?. W 1354 roku pod jego panowaniem znajdowa? si? ju? ca?y Tybet poza samym Szakja, które zaj?? cztery lata pó?niej. Czangczub Gyaltsen zosta? uznany za w?adc? Tybetu równie? przez Mongo?ów i nosi? nadany mu przez nich tytu? "Tai Situ". Nie by? on jednak jednym z Tai Situ Rinpocze, lecz tylko u?ywa? nadanego mu przez Mongo?ów tytu?u.

Mimo swego najwyra?niej pop?dliwego i upartego charakteru, w czasie sprawowania rz?dów wprowadzi? wiele reform dla dobra Tybeta?czyków i uczyni? du?o dla poprawienia ich warunków ?ycia - zarówno je?li chodzi o sprawy socjalne, jak te? o polityk?. Czangczub Gyaltsen zniós? na przyk?ad przyj?ty przez Szakjapów od Mongo?ów "zwyczaj" ?cinania bez s?du ludzi podejrzanych o dokonanie przest?pstwa. By? przez ca?e ?ycie mnichem, a czas jego panowania sta? si? "star? kobiet? nios?c? z?oto": oznacza?o to, i? Tybet by? tak bezpiecznym krajem, ?e stara kobieta mog?aby przenie?? worek z?ota z jednego jego kra?ca na drugi. A oto co Topga Rinpocze mówi o ówczesnych stosunkach politycznych:
"W owym czasie w?adcy panuj?cy w Tybecie i Mongolii odkryli, jak wielki wp?yw maj? wysocy lamowie na Tybeta?czyków. Wprawiali si? w strategii stwarzania zale?no?ci poprzez obsypywanie lamów podarunkami, zapraszanie ich na d?ugi czas do swoich królestw i nadawanie d?ugich tytu?ów. Cz?sto kry?a si? za tym bardziej polityczna ni? religijna motywacja. (...) Karmapowie nigdy nie interesowali si? walkami, jakie toczy?y mi?dzy sob? ró?ne ugrupowania polityczne, nigdy te? nie byli w te sprawy uwik?ani. W rzeczywisto?ci bywali zmuszani do aktywnego sprzeciwu wobec podobnego uwik?ania, gdy? zajmowali bardzo szczególn? i delikatn? pozycj? - stawali si? cz?sto celem intryg ludzi o politycznych ambicjach, gdy? posiadali ogromny autorytet duchowy. Równie? ich religijni zwolennicy nak?aniali ich do obj?cia w?adzy politycznej, poniewa? czuli, i? Karmapowie posiadali w?a?ciwo?ci konieczne do przewodzenia innym."

W biografiach Karmapów mo?na odnale?? przyk?ady tego, w jaki sposób próbowano wówczas wykorzysta? aktywno?? Karmapów dla celów politycznych lub j? utrudni?:
Kiedy III Karmapa Rangdziung Dord?e zatrzyma? si? w pa?acu chi?skiego cesarza, niektórzy z wp?ywowych ministrów poczuli, i? buddyjskie nauki Karmapy mog? zaszkodzi? ich w?asnym ambicjom politycznym i tak intensywnie knuli intrygi przeciwko niemu, i? Karmapa chcia? wyjecha? z powrotem do Tybetu. Równie? IV i V Karmapa zostali zaproszeni na dwór cesarza Chin, by nauczali Dharmy. W 1407 roku V Karmapa Deszin Szegpa przyby? na dwór cesarza Jung Lo, który by? w stanie bezpo?rednio zobaczy? koron? m?dro?ci Karmapy. Pó?niej na jej wzór kaza? wykona? materialn? kopi?. Kiedy Karmapa przebywa? na d?ugiej pielgrzymce, Jung Lo przygotowa? napa?? na Tybet i gdy Karmapa powróci?, oddzia?y cesarza sta?y ju? na granicy Tybetu gotowe do ataku. Cesarz powiedzia? Karmapie, i? chcia? podbi? Tybet i uczyni? Karmap? jego w?adc?. By?oby lepiej, gdyby zamiast wielu buddyjskich szkó? istnia?a tylko jedna, Karma Kagyu. Mimo sprzeciwu ze strony ministrów cesarza Karmapie uda?o si? odwie?? go od tego niebuddyjskiego zamiaru. Z okazji tej wizyty w Chinach ówczesny Situ Rinpocze, który przyby? na cesarski dwór wraz z orszakiem Karmapy, otrzyma? - jak wcze?niej w?adca z rodziny Phagmodrupy, Czangczub Gyaltsen - tytu? "Tai Situ".