Spotkanie umys?ów dyskusja panelowa Czy nauka jest w stanie zweryfikowa? rezultaty medytacji? Czy praktyka buddyjska zmienia struktur? naszych mózgów? Czy mo?na okie?zna? przeszkadzaj?ce emocje? Magazyn Tricycle przeprowadzi? rozmow? z pionierami dialogu tocz?cego si? mi?dzy nauk? a buddyzmem.

Od 1987 roku, co dwa lata, Dalajlama spotyka si? z grupami zachodnich naukowców wymieniaj?c pogl?dy na temat natury umys?u i rzeczywisto?ci oraz aran?uj?c wspólne projekty nauki i buddyzmu. Celem tych sesji, zorganizowanych przez Instytut Umys? i ?ycie (Mind & Life Institute), jest nie tylko ukazanie tego, co buddyzm i wspó?czesna nauka mog? si? od siebie nawzajem nauczy?, lecz tak?e tego, co mog? si? nauczy? poprzez aktywn? wspó?prac?. Badania sponsorowane przez Instytut Umys? i ?ycie zaczynaj? ods?ania? i wyja?nia? mechanizmy mózgu, które zostaj? uaktywnione poprzez praktyk? medytacyjn?, i które dostarczaj? naukowego potwierdzenia korzy?ci p?yn?cych z tej?e praktyki.

Tricycle odwiedzi? Instytut Umys? i ?ycie, aby dowiedzie? si? czego? wi?cej na temat tych bada?. Siedmiu przedstawicieli zarz?du Instytutu zgodzi?o si? zrobi? sobie przerw? w zaj?ciach na Uniwersytecie Princeton i porozmawia? z reporterami Tricycle Jamesem Shaheenem i Joanem Duncanem Oliverem. Tematem rozmowy by?y nie tylko najnowsze odkrycia Instytutu dotycz?ce wp?ywu medytacji na funkcjonowanie mózgu, ale tak?e sposoby wykorzystania mo?liwo?ci oferowanych przez buddyzm, które mog?yby znale?? zastosowanie we wspó?czesnej psychologii. Daniel Goleman, cz?onek zarz?du Instytutu Umys? i ?ycie, wyja?nia: "Jego ?wi?tobliwo?? Dalajlama powiedzia?: We?cie metody buddyjskie i zbadajcie je dok?adnie i naukowo. Je?eli potwierdzicie ich u?yteczno??, podzielcie si? nimi z lud?mi. Je?eli pomagaj? one zmniejszy? ludzkie cierpienie, to nie powinny by? zastrze?one tylko dla buddystów - powinny s?u?y? ka?demu."


Jakimi rezultatami bada? mo?e si? pochwali? Instytut Umys? i ?ycie, w jaki sposób badania te b?d? si? dalej rozwija??

Richard Davidson: Pierwsze wyniki naszych bada? zdecydowanie pokazuj?, ?e medytacja zmienia funkcjonowanie mózgu. Mamy tak?e nadziej?, ?e zainspiruj? one wi?ksz? ilo?? naukowców do badania potencjalnego wp?ywu praktyki medytacyjnej na ró?ne sfery ludzkiego ?ycia. Jednym z naszych celów jest rozpocz?cie bada? nad wp?ywem medytacji na koncentracj? oraz nad procesami zachodz?cymi w mózgu, które j? wspomagaj?.

Które aspekty koncentracji pa?stwa interesuj?, i w jaki sposób zamierzacie je zbada??

Richard Davidson: Wspó?pracowali?my ze specjalistami prowadz?cymi do?wiadczenia, w których, na przyk?ad, uczestnicy byli poproszeni o koncentrowanie si? na konkretnym obiekcie i ignorowanie wszelkiego rodzaju rozpraszaj?cych zjawisk. Interesuje nas czy praktykowanie medytacji poprawia umiej?tno?ci koncentracji oraz, je?li tak rzeczywi?cie jest, które obszary mózgu s? wówczas aktywne.

W psychologii kognitywnej mamy bardzo dobrze rozwini?te metody uzyskiwania odpowiedzi na podobne pytania. Jedn? z bardziej klasycznych metod jest tzw. stroop test. Jedna z wersji tego testu polega na tym, ?e s?owo 'zielony' jest wydrukowane w kolorze czerwonym natomiast zadaniem badanego jest poda? kolor napisu (czerwony) pomijaj?c jego znaczenie (zielony). Normalnie ludzie reaguj? wolniej kiedy kolor s?owa nie zgadza si? z jego nazw?, ni? kiedy ta zgodno?? zachodzi: kiedy s?owo 'zielony' jest wydrukowane w kolorze zielonym, ludzie s? w stanie zareagowa? szybciej mówi?c zielony, ni? wówczas gdy patrz? na s?owo 'zielony' wydrukowane na czerwono. Dzieje si? tak, gdy? powstrzymujemy nasze reakcje automatyczne i koncentrujemy uwag? na poleceniach danych przez instruktora.



Czy jest jaki? szczególny rodzaj medytacji, który poprawi?by czas reakcji?

B. Alan Wallace: Praktyk? szczególnie nastawion? na koncentracj? uwagi jest ?amatha (medytacja uspokajaj?ca umys?). Kiedy pojawiaj? si? s?owa, a ty jeste? w stanie kontrolowa? swoj? uwag?, mo?esz ?mia?o powiedzie? do siebie "Nie b?d? si? koncentrowa? na ca?ych s?owach. Skoncentruje si? tylko na ?rodkowej cz??ci napisu i odpowiem tylko na jedno pytanie: Jaki jest jego kolor?". Je?eli b?dziesz postrzega? ca?e s?owo jego znaczenie mo?e przys?oni? ci jego kolor i wówczas twoja reakcja b?dzie wolniejsza.

Jakie mo?e by? praktyczne zastosowanie rozwijania tego rodzaju uwagi?

B. Alan Wallace: Trening koncentracji uwagi ma szerokie zastosowanie. Mo?e by? pomocny w takich sferach ?ycia jak edukacja, zdrowie psychiczne, w sporcie, a tak?e w rozwijaniu kreatywno?ci i umiej?tno?ci rozwi?zywania indywidualnych problemów. Trening umys?u jest tak?e istotny, je?eli chcemy rozwija? w sobie g??bokie w?a?ciwo?ci serca i umys?u - ?yczliwo??, wspó?czucie, bodhiczitt? (o?wiecon? postaw?) oraz urzeczywistnienie pusto?ci umys?u.

Bennet Shapiro: Czy trening koncentracji uwagi mo?e by? pomocny w pracy z przeszkadzaj?cymi emocjami?

Matthieu Ricard: Tak. W ten sam sposób w jaki uczymy si? odró?nia? kolory s?ów od ich znacze?, dzi?ki rozwijaniu w sobie umiej?tno?ci koncentracji b?dziemy mogli lepiej odró?nia? specyficzny typ emocji, nie b?d?c przy tym rozproszonym przez kontekst czy ci?g zewn?trznych wydarze?.

B. Alan Wallace: Kiedy pojawi si? gniew lub jaki? inny rodzaj przeszkadzaj?cych emocji, b?dziesz móg? wówczas ?mia?o powiedzie?: "Mniejsza o obiekt mojego gniewu czy te? jego kontekst, czy? to nie jest samo w sobie interesuj?ce?", analizuj?c raczej ni? reaguj?c na swój stan emocjonalny. W ten sposób mo?esz pracowa? nad emocjonaln? równowag? dbaj?c o w?asne zdrowie psychiczne.

Jon Kabat-Zinn: Ten rodzaj treningu mentalnego sprawia, ?e przestajemy odbiera? rzeczy osobi?cie osi?gaj?c przy tym spokój umys?u.

Daniel Goleman: Wszystkie techniki, o których tutaj mowa, buddy?ci znaj? i stosuj? od ponad 2500 lat. Obecnie, w centrach naukowych takich jak Princeton, naukowcy prowadz? badania nad metodami takimi jak ?amatha staraj?c si? odpowiedzie? na pytania: Czy metody te wp?ywaj? na polepszenie koncentracji uwagi? Czy sprawiaj?, ?e nasza koncentracja staje si? bardziej plastyczna?. Celem tych przedsi?wzi?? jest zbadanie, czy w ca?ym bogactwie buddyjskich metod jest co?, co mo?e by? u?yteczne dla ca?ej ludzkiej populacji, niezale?nie czy s? to buddy?ci czy te? nie.

Richard Davidson: W ?rodowisku naukowym, czas koncentracji i kontrola nad emocjami by?y do tej pory postrzegane jako w?a?ciwo?ci statyczne, których nie mo?na ulepszy?. Dialog nauki z buddyzmem pomaga nam przekszta?ci? nasze zrozumienie tych procesów na umiej?tno?ci, które mo?na trenowa?.

Jakie jeszcze inne korzy?ci mo?e przynie? dialog nauki z buddyzmem?

B. Alan Wallace: Interesuj?cy jest tak?e podzia? w buddyzmie na odpowiednie metody dla odpowiednich typów osobowo?ci oraz zastosowanie ich we wspó?czesnej psychologii. Mówi? o tym zarówno Visuddhimagga [tekst Therawady u?o?ony przez Buddhagho?? w drugiej po?owie V wieku] jak i klasyczne teksty buddyzmu tybeta?skiego: "Dla tego typu osobowo?ci, ta praktyka jest najlepsza". Fascynuj?cym wydaje si? prze?o?enie tego na typy osobowo?ciowe jakie mamy we wspó?czesnej psychologii, nie tylko jako dziedziny czysto naukowej lecz równie? pragmatycznie: ka?dy u?ywa?aby praktyki, która by?aby dla niego/niej najskuteczniejsza.

Jon Jabat-Zinn: Zatem w skrócie chodzi tutaj o to, co jest korzystne dla danej osoby i w jakich okoliczno?ciach najlepiej funkcjonuje? S? to pewne niuanse, które wykraczaj? poza technik? medytacji i koncentruj?c si? raczej na tym, kogo ma ona dotyczy? i w jakich okoliczno?ciach. Ró?ne elementy wp?ywaj? na skuteczno?? techniki przeznaczonej dla konkretnej osoby i w konkretnej sytuacji, b?d?c zupe?nie nieskuteczn? w innej. Spojrzenie na ten temat z medycznego punktu widzenia oraz opracowanie zabiegów opartych na medytacji, które korzystaj? z tej w?a?ciwo?ci, wydaje si? by? czym? bardzo interesuj?cym.

B.Alan Wallace: Je?li odniesiemy to zindywidualizowane podej?cie do psychologii rozwoju, b?dziemy mogli okre?li? jakie rodzaje praktyk medytacyjnych by?yby najlepsze dla dzieci, m?odzie?y, ludzi w ?rednim wieku i dla ludzi starszych. Nie ma tego w buddyzmie, ale czemu nie mieliby?my tego wprowadzi? i zastosowa?? Na zachodzie istniej? silne tradycje psychologii rozwoju, wi?c okoliczno?ci staj? si? tu zr?cznym ?rodkiem.

* * *

Badania naukowe Instytutu Umys? i ?ycie zdaj? si? potwierdza? buddyjski pogl?d mówi?cy, ?e procesy zachodz?ce w umy?le mog? zosta? wiarygodnie zbadane z perspektywy medytuj?cego dzi?ki praktyce medytacyjnej. Stanowisko tradycyjnego ?rodowiska naukowego by?o co najmniej dwuznaczne je?li chodzi o ten rodzaj subiektywnej analizy. Czy wyniki bada? zgromadzone przez Instytut Umys? i ?ycie zmieni? ten pogl?d ?rodowiska naukowego?


Richard Davidson: W niektórych kr?gach naukowych panuje pewnego rodzaju sceptycyzm je?li chodzi o warto?? subiektywnego do?wiadczenia. Daniel Kahneman, psycholog, zdoby? Nagrod? Nobla w dziedzinie ekonomii. Zbada? i odkry? siln? tendencj? ludzi do bycia stronniczymi, kiedy ci opisuj? swoje do?wiadczenia. Je?li zapytasz kogo?, ?eby opowiedzia? o do?wiadczeniu, które w?a?nie prze?y?, osoba ta b?dzie uwydatnia? wydarzenia maj?ce miejsce pod koniec owego do?wiadczenia. Istnieje jednak sprawdzalna hipoteza: osoby po zaliczonym treningu medytacji s? mniej podatne na tego rodzaju uprzedzenia.

Jon Kabat-Zinn: Mamy tendencj? do postrzegania subiektywnego do?wiadczenia tak, jak gdyby nie mo?na by?oby zaobserwowa? go obiektywnie. W praktyce medytacyjnej mamy jednak do czynienia z ogromn? ilo?ci? obiektywnych samo-obserwacji. Im bardziej b?dziemy rozwija? w sobie dyscyplin?, tym mniej b?dziemy zabarwia? nasze do?wiadczenia wewn?trznymi uprzedzeniami.

B.Alan Wallace: W praktyce buddyjskiej pracujemy z typow? dla ludzi tendencj? identyfikowania si? z tym czego do?wiadczaj?: "Jestem szcz??liwy, jestem smutny, jestem rozproszony". W jaki sposób mo?emy zanalizowa? w jaki? obiektywny sposób to, co do?wiadczamy skoro jeste?my z tym ca?kowicie z??czeni? Dlatego w treningu uwa?no?ci, ?amatha i w dzogczen, nacisk jest po?o?ony na przestrze? ?wiadomo?ci, która jest o wiele bardziej rozleg?a ni? jej zawarto??. Wówczas kiedy powstaje emocja mo?emy stwierdzi?, "Aha! Oto uczucie zaniepokojenia, rozczarowania, frustracji, zdenerwowania". Zaczynasz by? ?wiadomym emocji nie b?d?c z ni? z??czonym. Rozwijamy tutaj rodzaj obiektywno?ci w dziedzinie subiektywnego do?wiadczenia.

Daniel Goleman: To pewna nowo?? w sferze nauki, która nie postrzega subiektywnego do?wiadczenia jako czego? na czym mo?na si? oprze?. Z drugiej strony, buddy?ci przez stulecia dostrzegali u?yteczno?? tej postawy.

Praktyki buddyjskie, takie jak medytacja mi?uj?cej dobroci, polegaj? na rozwijaniu w sobie pozytywnych stanów umys?u. Czy te metody ró?ni? si? w znacz?cy sposób od zachodniej psychologii?

Richard Davidson: Z buddyjskiego punktu widzenia optymalne zdrowie psychiczne czy tez dobre samopoczucie nie polega tylko - jako to definiuje zachodnia medycyna - na braku choroby czy stanów depresyjnych. Wymaga ono aktywnego rozwijania pewnych pozytywnych stanów umys?u. Jednak, z nielicznymi wyj?tkami, psychologia czy medycyna Zachodu nie zajmowa?a si? nigdy badaniem owych pozytywnych stanów mentalnych. Wlasnie jednym z celów konferencji, organizowanych przez Instytut Umys? i ?ycie, jest zainteresowanie ?rodowiska naukowego tym aspektem.

B.Alan Wallace: Istnieje jednak pewna rónica w definicji, by? mo?e zbyt subtelna, aby nauka mog?a bada? owe stany mentalne. Co znaczy "pozytywny"? Czy jest to po prostu dobre samopoczucie? Które emocje albo stany mentalne s? "pozytywne" w sensie bycia u?ytecznym dla ogólnego dobrego samopoczucia lub prawdziwego szcz??cia, w przeciwie?stwie do tych które powoduj? tylko chwilowe poczucie b?ogo?ci?

Richard Davidson: To bardzo wa?na kwestia. Jest ona coraz powa?niej traktowana przez neurobiologów, poniewa? informacja na temat mózgu pochodz?ca z konwencjonalnych definicji tak zwanych pozytywnych i negatywnych stanów umys?u nie jest wystarczaj?co precyzyjna by ukaza? ró?nice. Jedn? z mo?liwo?ci by?oby u?ycie buddyjskiej taksonomii stanów umys?u, dzi?ki której ca?a kwestia nabra?aby wi?kszej przejrzysto?ci, a my mogliby?my wi?cej zrozumie? na tym polu wiedzy.

Czy mo?e pan rozwin?? t? kwesti??

Matthieu Ricard: Patologie, czy negatywne stany umys?u, zwracaj? uwag? psychologii, gdy? cechuje je du?a ilo?? cierpienia, która im zazwyczaj towarzyszy. Jednak z buddyjskiego punktu widzenia tzw. "normalne" stany umys?u s? tak?e nacechowane przenikaj?cym je cierpieniem. Nowa dziedzina pozytywnej psychologi reprezentuje w?a?nie owo przesuni?cie zainteresowania na ten rodzaj "normalnego" cierpienia.

B. Alan Wallace: Wielki wk?ad buddyzmu w psychologi? nie polega na u?wiadomieniu "normalnego" cierpienia w ?yciu, lecz na wskazaniu, ?e mentalne do?wiadczenie cierpienia nie jest czym? nieod??cznym od ludzkiej psychiki. Najnowsze badania naukowe ukazuj?, ?e owe do?wiadczanie cierpienia mo?e by?, w znaczny i daj?cy si? zmierzy? sposób, zmniejszone poprzez praktyk? buddyjsk?. Jednak buddyzm idzie o krok dalej twierdz?c, i? natur? umys?u na g??bszym poziomie jest przejrzyste ?wiat?o, wrodzone szcz??cie, oraz ?e umys? jest wolny od jakiegokolwiek mentalnego cierpienia. Nie potrafimy tego jeszcze zbada?, ale mo?emy pod??a? w tym kierunku.

Jakie w takim razie zmiany zaobserwowali?cie w mózgach medytuj?cych?

Jon Kabat-Zinn Wraz z Richie'm [Richardem Davidsonem] badali?my uwa?no??, obserwuj?c zmian? aktywno?ci prawej przedniej kory mózgowej w kierunku lewej przedniej kory mózgowej, co interpretujemy jako pozytywn? zmian? sposobu przetwarzania przez cz?owieka przynosz?cych cierpienie emocji. Nasze badania prowadzili?my w?ród ludzi niedo?wiadczenych w medytacji, którzy spotykali si? raz w tygodniu na dwu i pó? godzinn? sesj? medytacyjn?, a pó?niej praktykowali sami przez godzin? dziennie. Jeste?my w stanie wykaza?, ?e zmiana jest zauwa?alna i utrzymuje si? a? do czterech miesi?cy po zako?czeniu sesji. Koreluje ona tak?e w pozytywny sposób z uk?adem immunologicznym.

Z uk?adem odporno?ciowym organizmu?

Jon Kabat-Zinn: Tak. Podali?my uczestnicz?cym w badaniu szczepionk? przeciw grypie, i odkryli?my, ?e im wi?ksza zmiana wyst?pi?a w aktywno?ci mózgu w lewej pó?kuli, tym wi?cej przeciwcia? wytworzy? organizm. Pomimo, ?e by?o to tylko badanie wst?pne, wykaza?o ono, ?e nawet przeci?tny Kowalski, praktykuj?cy uwa?no?? i rozwijaj?cy samo?wiadomo?? pojawiaj?cych si? przeszkadzaj?cych emocji, w bardzo krótkim czasie wykazuje psychologiczne zmiany, które wskazuj? na wzrost jego inteligencji emocjonalnej.

Jakie s? implikacje bada? naukowych Instytutu Umys? i ?ycie je?li chodzi o buddyjski pogl?d?

Matthieu Ricard: Nie wydaje mi si?, aby badania prowadzone przez Instytut Umys? i ?ycie w znaczny sposób ró?ni?y sie od samej buddyjskiej praktyki. S? one cz??ci? procesu polegaj?cego na przeanalizowaniu praktyki medytacyjnej i lepszemu jej zrozumieniu. Dla praktykuj?cych buddyzm motywacj? jest pozybycie si? przeszkadzaj?cych i przynosz?cych cierpienie emocji; dla naukowców b?dzie ni? lepsze zrozumienie tego jak funkcjonuje cierpienie i jak najskuteczniej mu zapobiec.



Uczestnicy rozmowy:

R. Adam Engle, dyrektor i wspó?za?o?yciel Instytutu Umys? i ?ycie

Richard J. Davidson, dyrektor Laboratorium Neurobiologii Afektywnej i Laboratorium Funkcjonalnego Badania Mózgu i Zachowania na Uniwersytecie Wiconsin w Madison.

Daniel Goleman, psycholog i autor takich pozycji jak m.in. bestseller Inteligencja Emocjonalna oraz dwóch prac opartych na dzia?alno?ci Instytutu Umys? i ?ycie: Emocje Destrukcyjne i Emocje Uzdrawiaj?ce.

Jon Kabat- Zinn, wyk?adowca w Szkole Medycznej na Uniwesytecie Massachusetts i za?o?yciel Centrum Uwa?no?ci w Medycynie, Zdrowiu, Opiece i Spo?ecze?stwie.

Matthieu Ricard, biolog molekularny i mnich buddyjski mieszkaj?cy w Klasztorze Shechen w Kathmandu (Nepal). Autor ksi??ek: Mnich i filozof, Niesko?czonos? w jednej d?oni, .

Bennett M. Sharpio, by?y wicedyrektor Laboratoriów Badawczych Mercka i przewodnicz?cy wydzia?u biochemii na Uniwersytecie Washington.

B.Alan Wallace, dyrektor Instytutu Bada? nad ?wiadomo?ci? w Santa Barbara oraz by?y mnich buddyjski.