Nauka Buddy w drodze na ZachĂłd Janusz KrzyĹźowski Imię Asioki znane jest w historii nie dlatego, Ĺźe był dzielnym i walecznym krĂłlem, ani teĹź dlatego, Ĺźe rozszerzył granice swego panowania na prawie cały subkontynent indyjski. NajkrwawszÄ wojnę stoczył z sÄ siednim krĂłlestwem Kalinga (Orissa). Ponad sto tysięcy wrogĂłw zostało zabitych, setki tysięcy rannych, ponad sto pięćdziesiÄ t tysięcy ludzi objęto deportacjÄ w wyniku tej okrutnej wojny. Podobno wtedy Asioka poczuł lęk przed własnym okrucieństwem. Czytamy o tym w jednym z licznych naskalnych edyktĂłw, ktĂłrymi wypełnił swĂłj kraj. Jest to wzruszajÄ ce i dramatyczne wyznanie, jakiego nigdy dotÄ d nie złoĹźył Ĺźaden władca w dziejach świata. Wielki ten władca w siĂłdmym roku swego panowania stał się świeckim buddystÄ i uczynił bardzo wiele dla rozpowszechnienia Dharmy w Azji. Wysyłał posłów i mnichĂłw do krajĂłw połoĹźonych we wszystkich stronach świata, aby głosili tam naukę MÄ drości i Współczucia. Dla nas waĹźnym pozostanie pewność, Ĺźe Asioka był władcÄ nieprzeciętnym, charyzmatycznym duchowym przywĂłdcÄ , ktĂłry zmienił oblicze wielkiej części świata, oraz na koniec, władcÄ , ktĂłry nie wahał się publicznie wyznać swe błędy i publicznie złoĹźyć chęć ich naprawienia.

W połowie trzeciego stulecia p.n.e. król Asioka wysyłał misjonarzy również na Zachód. W Mahawamsie, Dipawamsie oraz w Suttawibhandze są wzmianki o nawracaniu nawet Greków. Wymienieni tam są imiennie doświadczeni, starzy mnisi, kierujący działalnością misjonarską na obszarze o kulturze hellenistycznej.

Greccy historycy odnotowali wystąpienie nijakiego Zarmanochegasa, który miał szerzyć nauki Buddy i był najprawdopodobniej wysłannikiem Asioki. Wiemy, że niektóre z edyktów odkrytych w Afganistanie sporządzone były w języku greckim, inne zaś w aramejskim.

Wszystkie naskalne edykty były znajdowane na szlaku karawan łączącego Zachód ze Wschodem. Widać wskazywały one jednocześnie podróżnym drogę. Jeden z napisów wymienia Palmyrę (Tadmor) jako kolejny przystanek na drodze karawan.

Tą drogą miano ponieść religię buddyjską, aż na kraniec świata zachodniego. Asioka traktował jednak rozsyłanie misjonarzy buddyjskich jako obowiązek nałożony przez Buddę do niesienia światu nauk o wyzwoleniu. Miały to być wskazania na drodze nakreślonej przez Buddę wiodącej do zbawienia ludzkości. Z pozostawionych edyktów wynika, że wielki król realizował nie tylko swoje zarządzenia, ale również działalność misjonarską. Wydawał odpowiednie zarządzenia, a edykty kazał zamieszczać nawet w okręgach znajdujących się poza terenem jego bezpośrednich wpływów i sporządzać je w odpowiednich językach lokalnych. Jest to niewątpliwie dowód na prowadzenie działalności misjonarskiej za granicą.

Asioka nie pragnął jednak nikogo nawracać siłą. Przekonany o wysokiej wartości Dharmy, chciał, aby wysłuchał go każdy, kogo interesuje prawda. Był władcą tolerancyjnym. Misjonarze wysłani przez króla nie walczyli z wyznawcami innym religii. W jednym z edyktów kazał wyryć następujące słowa:

Nic nie może dziać się bez uzasadnionego powodu, ani darzenie szacunkiem własnej wspólnoty wyznaniowej, ani ganienie cudzej. Szacunek jednak należy się w ten czy inny sposób i cudzemu wyznaniu. Tak postępując, przyczyniamy się do wzrostu własnego wyznania i zarazem wyświadczamy dobrodziejstwo cudzemu.