Jeśli jesteś uczniem jednego nauczyciela, a obawiasz się kontaktu z innym nauczycielem, dowodzi to tylko, iĹź twĂłj zwiÄ zek z twoim nauczycielem jest z gruntu fałszywy.

Istota nauk takich jak dzogczen jest bezpośrednio związana z naszym umysłem. Ścieżka charakterystyczna dla tych nauk nazywana jest ścieżką samowyzwolenia. Samowyzwolenie oznacza tu, że nie przekształcamy czegoś w coś innego. Nie uważamy, że coś jest pozbawione wartości, nie dobre, że trzeba to odrzucić czy się tego wyrzec. Samowyzwolenie oznacza jedynie, że przebywamy w naszej prawdziwej naturze. Od samego początku posiadamy w pełni doskonałą i wyposażoną w nieskończone możliwości naszą prawdziwą naturę. Ale pomimo iż posiadamy ten potencjał i tą doskonałą naturę, jednak nie posiadamy o tym wiedzy. Problem nie tkwi w tym, że nie mamy tych właściwości, ale w tym, że nie wiemy o tym albo nie przebywamy w tym stanie. Tak więc nauki dzogczen polegają na tym, że wprowadza się, przekazuje się nam wiedzę właśnie o tym stanie. Jeżeli przebywamy w tej wiedzy to nazywa się to stanem samowyzwolenia.

Samowyzwolenie oznacza, że po prostu przebywa się w takim stanie, w którym nie trzeba niczego odrzucać, ani akceptować, ani zmieniać, po prostu jest tak, jak jest. Na tym polega to, co ogólnie nazywamy urzeczywistnieniem. Ale jak możemy znaleźć się w tym stanie? W tym tkwi problem, bo to nie jest takie łatwe. Dlatego właśnie potrzebujemy nauk dzogczen i przekazu, dzięki któremu otrzymujemy tą wiedzę. Poprzez jeden z aspektów naszej egzystencji, poprzez bramę umysłu, możemy dotrzeć do potencjalności natury umysłu. Dlatego te nauki uważa się za najważniejsze i najbardziej istotne.

Bardzo waĹźne jest, abyście zdawali sobie sprawę z istnienia wielu róşnych rodzajĂłw nauk. Gdy posiadacie taką wiedzę, wtedy wykonując praktykę dzogczen nie musicie być ograniczeni tylko do metod dzogczen, ale moĹźecie integrować wszystkie [nauki]. Lecz gdy nie potraficie rozróşnić cech charakterystycznych poszczegĂłlnych nauk, wtedy popadacie w wielkie pomieszanie. Ktoś myśli tak: „Praktykuję sutrę, więc co powinienem robić?; Ja praktykuję tantrę, czy mogę więc wykonywać inne praktyki czy nie?” - wtedy powstaje tego rodzaju zamęt. Jeśli naprawdę znacie sens i róşnice pomiędzy tymi naukami – sutrą, tantrą i dzogczen – rozumiecie, Ĺźe wszystkie mają na celu dotarcie do waszej prawdziwej natury.

Na przykład, gdy wpadniecie na pomysł odwiedzenia góry Kailaś w Tybecie, wtedy waszym celem jest zobaczenie albo bycie w pobliżu tej góry, ale w jaki sposób możecie się tam dostać? Istnieje wiele różnych sposobów, które zależą od waszych zdolności i możliwości. Jeśli macie pieniądze i czas i wszystko się doskonale układa, wtedy możecie polecieć tam samolotem. Pewnego dnia przylecicie gdzieś do Kaszmiru, tam wynajmiecie samochód i szybko dotrzecie do Kailaś. Ale gdy nie macie takich możliwości, co możecie zrobić? Być może pojedziecie tam samochodem przez Pakistan i wiele innych krajów. A jeśli nie macie nawet takich możliwości, co zrobicie? Wtedy może wybierzecie się tam na rowerze. Gdy również to jest niemożliwe, może pojedziecie tam na koniu. A jeśli nie macie nawet konia, to możecie iść. To i tak jest o wiele lepsze, niż pozostawanie na miejscu. Idziecie, idziecie, to zabiera wam mnóstwo czasu, ale pewnego dnia przybywacie do celu.

Ostateczny cel wszystkich nauk – sutry, tantry i dzogczen - jest taki sam, ale sposĂłb, w jaki do niego zmierzamy, jest inny i zaleĹźy od naszych moĹźliwości. Jeśli mamy takie moĹźliwości, Ĺźe moĹźemy słuchać, uczyć się i jest obecny nauczyciel, przekaz, dlaczego nie mielibyśmy polecieć samolotem? Nawet gdy brakuje nam do tego pewnych moĹźliwości, to moĹźemy je stworzyć. Gdy w danym momencie nie macie pieniędzy, moĹźecie na przykład poprosić przyjaciela, aby wam poĹźyczył na parę miesięcy, a potem postaracie się je oddać. MoĹźemy zawsze stworzyć sobie większe moĹźliwości. Nie istnieje nikt, kto od samego początku, od urodzenia, posiadałby doskonałe warunki i moĹźliwości. RĂłwnieĹź ocena naszych moĹźliwości jest zazwyczaj bardzo względna. Nie moĹźecie na przykład polegać na opisie moĹźliwości zaczerpniętym z książkowych wyjaśnień albo nauk sutr. Tam wymienione są główne warunki, ale one nie zawsze pasują do tego, czego dzisiaj potrzebujemy. Na przykład, jeĹźeli spotkacie bardzo dobrego, bardzo waĹźnego nauczyciela, ale nie znacie jego języka, ani on nie zna waszego języka, co wtedy robicie? W sutrach nie znajdziecie opisu takiej ewentualności, ale obecnie staje się to rzeczywistością. Kiedy stykacie się z takim problemem, wtedy albo wy uczycie się języka nauczyciela, albo nauczyciel uczy się waszego języka. A jeśli nie macie takich zdolności, wtedy prĂłbujecie znaleźć kogoś, kto mĂłgłby wam wszystko przetłumaczyć. W taki właśnie sposĂłb moĹźemy stwarzać nowe moĹźliwości.

W tej chwili posiadamy pełnię moĹźliwości. Jeśli jesteśmy przede wszystkim zainteresowani naukami, to zwykle mĂłwi się, Ĺźe mamy szczęście, ale tak naprawdę w dzogczen nie uwaĹźamy tego tylko za rodzaj szczęśliwego trafu. PoniewaĹź jeśli osoba jest zainteresowana naukami, a szczegĂłlnie naukami dzogczen, jest to owocem wielkiej zasługi. Jeśli ktoś przychodzi na nauki dzogczen pierwszy raz, nigdy nie uwaĹźam, Ĺźe jest to całkowicie nowa osoba, poniewaĹź nie Ĺźyjemy tylko jeden raz. Nie wiemy, ile razy w ciągu poprzednich wcieleń być moĹźe interesowaliśmy się naukami. JeĹźeli w ogĂłle nie bylibyśmy wcześniej zainteresowani naukami, a zwłaszcza naukami dzogczen, nigdy nie znaleĹşlibyśmy się tutaj. Bardzo waĹźne jest, Ĺźebyśmy zdawali sobie z tego sprawę, Ĺźe mamy naprawdę świetną szansę. Nie chodzi tu tylko o to, Ĺźe spotykamy nauki dzogczen, ale Ĺźe jeszcze istnieje ich przekaz. Wciąż istnieją moĹźliwości. Gdy na przykład popatrzycie na okres rewolucji kulturalnej w Chinach – jeśli znaleĹşlibyśmy się w podobnej sytuacji, nie moglibyśmy nic zrobić. Nawet jeśli istniałyby przekazy, byłby nauczyciel, nie moglibyśmy za nim podążać, nie moglibyśmy nic zrobić. A więc teraz posiadamy moĹźliwość podążania za naukami, a takĹźe moĹźliwość wykonywania praktyk.

NiektĂłrzy mĂłwią: „Och, tak, ale ja nie mam czasu, muszę pracować”. Wykonywanie praktyki w stylu dzogczen nie wymaga porzucenia samsary, porzucenia waszych normalnych warunkĂłw i udania się daleko w gĂłry, jak to robił Milarepa. Główną zasadą dzogczen jest przede wszystkim studiowanie i uzyskanie pewnej wiedzy. Kiedy mamy juĹź tę wiedzę, wchodzimy w nią głęboko i integrujemy się z nią. Nauki dzogczen nie proszą was, abyście się zmienili i stali kimś innym. Pewni ludzie mĂłwią tak: „Słucham nauk buddyjskich i teraz zostanę buddystą”. Być moĹźe moĹźna utrzymywać taką postawę, jeśli praktykuje się nauki sutr, szczegĂłlnie w stylu hinajany, poniewaĹź tam ciągle pragnie się coś zmieniać. Jeśli na przykład otrzymaliście ślubowanie, to od razu czujecie: „ Właśnie otrzymałem ślubowanie schronienia, więc teraz jestem buddystą”. Aby wzmocnić takie odczucie, być moĹźe nauczyciel daje wam rĂłwnieĹź imię, mĂłwiąc wam: „To jest imię Dharmy”. Czujecie wtedy: „Wczoraj byłam Marią, ale dzisiaj juĹź jestem Tarą”. Ale tak naprawdę nic się nie zmieniło, tylko wasze wyobraĹźenia. Dzieje się podobnie, gdy mĂłwicie: „Jestem buddystą, więc muszę nosić pewnego rodzaju szaty i w pewien sposĂłb się zachowywać”. W stylu hinajany uwaĹźa się to za coś pozytywnego, ale w dzogczen nie ma to Ĺźadnego znaczenia. To tylko pewien rodzaj wyobraĹźeń. Nie musicie niczego zmieniać. Nauczyciel dzogczen nigdy nie poprosi was, abyście cokolwiek zmienili. Prosi was tylko o to, Ĺźebyście otworzyli swoje oczy i sprĂłbowali odkryć swĂłj stan.

Odkrywanie własnego stanu nie oznacza, Ĺźe od razu mĂłwimy: „Odkryj po prostu swoją naturę i swoją potencjalność”. Jeśli od samego początku wskakujecie na taki wysoki poziom, zapewne tylko fantazjujecie. Lepiej jest zdawać sobie sprawę, Ĺźe jest się zwykłą ludzka istotą: „Posiadam ciało, mowę i umysł, wszystko normalne, potrzebuję jeść i pić przynajmniej trzy razy na dzień; jeśli nie miałbym niczego do zjedzenia i wypicia, nie mĂłgłbym Ĺźyć; jestem tak bardzo ograniczony swoim ciałem, mową, swoją energią i swym umysłem; Ĺźyję całkowicie pochłonięty przez swe ograniczenia”. W ten sposĂłb przyglądając się wszystkiemu odkrywacie, jaki jest wasz prawdziwy stan. Oznacza to, Ĺźe jesteście świadomi. Posiadając taką świadomość, nawet jeśli Ĺźyjecie ograniczeni przez swoją dualistyczną wizję, wiecie, jak sobie z tym poradzić, jak to przezwyciężyć. Wtedy gdy mĂłwicie, Ĺźe poznajecie naturę umysłu, ma to jakiś sens. NiektĂłrzy nie wiedzą, czym jest sam umysł, a rozprawiają o naturze umysłu – nie ma w tym wiele sensu. MĂłwimy więc dlatego o potrzebie konkretnego podejścia.

W ten właśnie sposĂłb podchodzimy do tego i tak nauczamy w naukach dzogczen. Nie kaĹźemy wam, abyście cokolwiek zmieniali. MĂłwimy: sprĂłbujcie być takimi, jakimi jesteście, tylko tyle, ale nie bądĹşcie przez cały czas uwarunkowani przez swoje emocje i swoje dualistyczne widzenie, poniewaĹź z tym właśnie wiąże się główny problem. Nauki, ktĂłre teraz pobieracie, służą właśnie osiągnięciu tej wiedzy, zrozumieniu tego czy teĹź odkryciu. Widzicie więc, najpierw odkrywamy, a kiedy juĹź coś odkryliśmy, wtedy to wiemy – to nazywamy naukami i praktyką. NiektĂłrzy mĂłwią: „W ogĂłle nie mam czasu na wykonywanie praktyk”. A kiedy uczestniczą w odosobnieniu takim jak to, są zadowoleni: „Teraz czuję się jak uduchowiona osoba, poniewaĹź jest tu tyle praktyk, tyle nauk do wysłuchania i tylu rzeczy się tu nauczyłem”. Ale odosobnienie się kończy i wracacie do swoich zajęć, i wtedy znowu wszystko jest takie samo, jak poprzednio. Ludzie denerwują się tym i piszą do mnie: „Nie jestem w stanie wykonać Ĺźadnej praktyki, co mam z tym zrobić?” Większość ludzi mĂłwi, Ĺźe nie ma czasu, Ĺźe jest tyle innych rzeczy do zrobienia. Oznacza to, Ĺźe nie najlepiej przestudiowaliście nauki dzogczen. Nauki dzogczen nie proszą was, abyście siedzieli gdzieś całymi godzinami i tylko śpiewali mantry albo koncentrowali się na medytacji czy wizualizacji. Jeśli czujecie, Ĺźe macie na to czas, Ĺźe istnieją ku temu odpowiednie moĹźliwości i okoliczności, moĹźecie wykonywać takĹźe tego rodzaju praktyki, ale przede wszystkim musicie zrozumieć, jak wygląda wasze Ĺźycie.

Co robimy, kiedy rano budzimy się ze snu? Patrzymy na zegarek i sprawdzamy, czy jest jeszcze wcześnie, czy moĹźe zaspaliśmy. Jeśli jest juĹź późno, wtedy natychmiast wstajemy w pośpiechu i szybko się zbieramy, czasami nie mamy nawet czasu, Ĺźeby zjeść śniadanie. Potem idziemy do swoich róşnych zajęć – do pracy, szkoły, do sklepu. W ten sposĂłb spędzamy cały dzień. Kiedy wracamy wieczorem do domu, jesteśmy bardzo zmęczeni. Włączmy telewizor, Ĺźeby posłuchać wiadomości, jemy kolację i potem czujemy się śpiący, więc idziemy do łóżka. Co będziemy robić jutro? To samo. To właśnie nazywamy samsarą. Powtarzamy wszystko to samo, co robiliśmy wczoraj. A co będziemy robić pojutrze? To samo. A następnego dnia? To samo. Lecz jest jeszcze coś, na co czekamy - koniec tygodnia. Ale kiedy Ăłw oczekiwany wolny koniec tygodnia nadchodzi, odkrywamy, Ĺźe znowu mamy tyle rzeczy do zrobienia - są urodziny kogoś z waszej rodziny, rodzicĂłw albo przyjaciół, albo ktoś leĹźy w szpitalu i trzeba go tam odwiedzić, albo jest jakieś święto, zaproszono was na obchody i musicie iść – sami znacie to dobrze ze swojego doświadczenia. Okazuje się, Ĺźe takĹźe wtedy bardzo trudno jest zajmować się praktyką. Jeśli chcemy wykonać jakieś grupowe praktyki, musimy włoĹźyć w to pewien wysiłek, aby udać się na wyznaczone miejsce i razem to zrobić. A co będziemy robić, gdy przyjdzie poniedziałek? Znowu to samo. W następnym tygodniu – znowu to samo. To właśnie jest Ĺźycie, tak przebiega. Nawet jeśli utrzymujemy miłe wyobraĹźenia, Ĺźe pewnego dnia weĹşmiemy się za praktykę, ten dzień nigdy nie nadchodzi. W ten sposĂłb umyka nam cenny czas Ĺźycia. W tym przypadku, jeśli zdajecie sobie sprawę, Ĺźe tak właśnie dzieje się w Ĺźyciu, musicie nauczyć się, w jaki sposĂłb dostosować waszą praktykę do takiej sytuacji. Wtedy o wiele lepiej jest nauczyć się pewnych symbolicznych praktyk, ktĂłre moĹźna pogodzić z codziennymi obowiązkami, aniĹźeli rozbudowanych praktyk, ktĂłre wykonuje się w bardzo skomplikowany sposĂłb.

W dzogczen główną i najwaĹźniejszą praktyką jest obserwowanie samego siebie. Odkrywacie, kiedy znajdujecie się w stanie rozproszenia. Rozproszenie jest ĹşrĂłdłem wszelkich problemĂłw. Kiedy jesteśmy rozproszeni, popełniamy negatywną karmę i w ten sposĂłb stwarzamy tak wiele przyczyn samsary. Więc przede wszystkim uczymy się, jak być uwaĹźnym. Tak naprawdę nie jest to takie trudne. Jeśli wstajecie i idziecie gdzieś, jesteście tego świadomi, wiecie: „O, teraz właśnie idę” i przebywacie w tej obecności. Gdy robicie coś innego, takĹźe jesteście tego świadomi: „Właśnie teraz to robię”. Nie chodzi tu o robienie czegoś w rozproszeniu pod wpływem jakichś wyobraĹźeń. Jeśli wykonuje się coś i w tym samym czasie myśli o czymś innym, to na przykład krojąc mięso na obiad moĹźna zamiast mięsa pokroić rĂłwnieĹź własny palec. JeĹźeli nie będziecie rozproszeni, nie będzie istniał powĂłd, dlaczego mielibyście się skaleczyć. Tak właśnie dzieje się w codziennym Ĺźyciu, zawsze gdy jesteście rozproszeni, pojawiają się problemy. Tak więc jest to naprawdę istotna praktyka. Wielu ludzi sądzi, Ĺźe to nie jest prawdziwa praktyka, bo na przykład jeśli nie jesteście rozproszeni, jesteście uwaĹźni, aby to zrobić nie potrzebujecie siadać gdzieś na uboczu i poświęcać temu jakiś wydzielony czas. SzczegĂłlnie dla tej praktyki podstawą jest guru joga. Guru joga zaś związana jest z przekazem. Kiedy przebywacie w stanie przekazu nawet przez krĂłtką chwilę, moĹźecie takĹźe usunąć swoje przeszkody. MoĹźecie oczyścić całą swoją negatywną karmę. Wielu uwaĹźa, Ĺźe aby usunąć negatywną karmę trzeba wykonać oczyszczenie przy pomocy mantry i wizualizacji na przykład WadĹźrasatwy. To oczywiście teĹź jest dobry sposĂłb, ale nie jedyny. Jeśli jesteście uwaĹźni, jeśli jesteście świadomi swego przebywania naprawdę w natychmiastowej obecności, to jest to o wiele potężniejsze niĹź jakakolwiek mantra oczyszczająca.

W naukach tantrycznych, a szczegĂłlnie w dzogczen, kiedy wyjaśnia się przebywanie w stanie kontemplacji i jego moc, moĹźna omawiać płynące z tego nieskończone korzyści. Ale Budda wyjaśnił to rĂłwnieĹź w sutrach. MĂłwi się tam o dwĂłch rodzajach nagromadzenia: o nagromadzeniu zasługi i nagromadzeniu mądrości. W pewnym punkcie pogląd sutr głosi, Ĺźe jeśli nie nagromadzimy zasług, nie moĹźemy osiągnąć urzeczywistnienia nirmanakaji. Przejawienie nirmanakaji, jak rĂłwnieĹź sambhogakaji - co nazywane jest rupakają, jest owocem nagromadzenia zasługi, istnieją tego rodzaju wyjaśnienia. Ale w tantrze, w dzogczen i niektĂłrych sutrach uwaĹźa się, Ĺźe nie jest to jedyny sposĂłb. PoniewaĹź nie moĹźe być tak, Ĺźe osiąga się urzeczywistnienie dharmakaji bez rĂłwnoczesnego osiągnięcia jej właściwości. Jeśli spojrzycie na słońce na niebie, ono zawsze posiada swoje nieskończone promienie, taka jest jego natura, jego prawdziwy stan. Tak samo dharmakaja posiada swoje właściwości, nieskończone mądrości. Nie dzieje się tak, Ĺźe mądrości te są wytwarzane tylko dzięki spełnianiu dobrych uczynkĂłw. W kaĹźdym bądĹş razie rĂłwnieĹź w sutrach Budda wyjaśniał, Ĺźe nagromadzenie mądrości jest o wiele potężniejsze i waĹźniejsze niĹź nagromadzenie zasługi. Zapewne rozumiecie, co oznaczają te nagromadzenia, jaka jest między nimi róşnica. Na przykład, jeśli idziecie do świątyni i tam ofiarujecie lampki, kadzidła, kwiaty i pełni szacunku robicie pokłony albo się modlicie, dzięki temu wszystkiemu gromadzicie zasługę. Natomiast nagromadzenie mądrości oznacza, Ĺźe prĂłbujecie przebywać w prawdziwej naturze i nawet jeśli dzieje się to przez krĂłtką chwilkę, to juĹź jest nagromadzenie. To, co ogĂłlnie nazywamy medytacją albo samadhi albo kontemplacją, nazywamy to w róşny sposĂłb, ale tak naprawdę prĂłbujemy wtedy przebywać w naszej prawdziwej naturze. Tak więc kiedy przebywamy w niej nawet przez krĂłtką chwilę, to juĹź jest nagromadzenie mądrości. Budda kiedyś wyjaśnił to mĂłwiąc: jeĹźeli ktoś poświęca całe swoje Ĺźycie na zgromadzenie zasługi, oczywiście osiąga wiele korzyści dzięki oczyszczeniu negatywności i zwiększeniu przejrzystości; ale gdy porĂłwnamy kogoś, kto poświęca całe Ĺźycie na zgromadzenie zasługi z kimś, kto poświęca się nagromadzeniu mądrości, przebywając w stanie samadhi, w medytacji, w kontemplacji nawet przez krĂłtki czas, potrzebny na to, aby mała mrĂłwka przebiegła odległość taką jak od czubka nosa do jego nasady – co oznacza bardzo krĂłtki czas, bo mrĂłwka biegnie bardzo szybko – więc gdy to porĂłwnamy, nawet tak wydawałoby się niewielkie nagromadzenie mądrości jest o wiele potężniejsze w oczyszczaniu i wzmacnianiu naszej przejrzystości.

Kiedy przebywamy w kontemplacji i wykonujemy medytację, rĂłwnieĹź dokonujemy oczyszczenia, a nie jedynie wtedy, gdy śpiewamy mantrę i wykonujemy wizualizację. Jeśli przebywacie w stanie guru jogi, wykonujecie wizualizację białego A w thigle, po czym rozluĹşniacie się, przebywacie w tym stanie przez chwilę, a potem znowu śpiewacie A i wykonujecie to dalej, tak jak to juĹź wyjaśniłem, to juĹź jest nagromadzenie mądrości. Nawet jeśli robicie to na przykład przez pięć sekund czy przez minutę, to jest to naprawdę waĹźna praktyka. Ale takĹźe w codziennym Ĺźyciu, w kaĹźdej chwili, kiedy jesteście uwaĹźni, wtedy przebywacie w białym A i rozluĹşniacie się w tym stanie – to rĂłwnieĹź jest guru joga. KaĹźdy praktykujący moĹźe wykonać taką praktykę wiele razy w ciągu dnia. Nie moĹźecie powiedzieć, Ĺźe nie macie czasu na zrobienie tego rodzaju guru jogi. Jeśli tylko zechcecie, moĹźecie robić to bardzo często, jest na to wiele okazji. Zwłaszcza gdy udajecie się wieczorem do łóżka, wtedy być moĹźe zastanawiacie się nad jakąś praktyką snu czy praktyką nocną, ale nie potrzebujecie Ĺźadnej specjalnej praktyki, wystarczy tylko przebywanie w guru jodze, to jest odpowiednia praktyka. Guru joga jest więc praktyką uniwersalną, najwaĹźniejszą ze wszystkich istniejących w dzogczen. MoĹźecie wykonywać ją na wiele róşnych sposobĂłw, ale sposĂłb symboliczny polega właśnie na przebywaniu w białym A.