|
Therawada - Buddyzm Po?udniowy
Tomasz Dudek
|
 |
Historia Theravady
Niekiedy s?dzi si?, ?e Theravada odrzuca koncepcj? pustej natury zjawisk. Nie jest to prawd?. Koncepcja Pustki wywodzi si? z koncepcji nietrwa?o?ci (anicca) i bezosobowo?ci (anatta) wszelkich zjawisk, co jest zgodnie uznawane zarówno przez Mahayan?, jak i przez Theravad?. Dr W. Rahula w "Gems of Buddhist Wisdom" przytacza fragment Kanonu Palijskiego, w którym Ananda pyta Budd?: "Ludzie mówi? o Pustce (Sunya). Czym jest Pustka (Sunya)?" Budda odpowiada: "Nie ma w tym ?wiecie ?adnej ja?ni, ani nic nale??cego do ja?ni. Zatem ?wiat jest pusty." T? w?a?nie ide? rozwin?? Nagarjuna w swojej pracy "Madhyamika Karika" i sta?a si? ona jedn? z podstawowych nauk Mahayany.
.
Trzy miesi?ce po ?mierci Buddy, w Rajagaha odby?a si? Pierwsza Rada Buddyjska, w której wzi??o udzia? 500 mnichów. Ze wzgl?du na to, ?e nie ?yli ju? Sariputta i Mogallana, przewodnictwo nad Rad? obj?? Mahakassapa. Rada mia?a na celu zebranie i zapami?tanie nauk Przebudzonego. Kazania Buddy, recytowane przez jego najbli?szego ucznia - Anand?, zosta?y zatwierdzone jako Dhamma (Nauka), natomiast regu?a zakonna, recytowana przez Upali, zosta?a zatwierdzona jako Vinaya (Dyscyplina). St?d w owych czasach buddyzm nazywano po prostu Dhamma-Vinaya. Nie by?o wówczas ?adnych podzia?ów w obr?bie zgromadzenia.
Jeszcze w IV wieku p.n.e. w Vesali mia?a miejsce Druga Rada Buddyjska, w której wzi??o udzia? 700 mnichów. Rada zosta?a zwo?ana w celu omówienia zmian w regule zakonnej. Zmianom sprzeciwiali si? mnisi reprezentuj?cy tradycyjn? szko?? Sthaviravada, wobec czego mnisi, którzy nie zgadzali na uznanie niezmiennego charakteru Dhamma-Vinayi, opu?cili Rad? i utworzyli Wielkie Zgromadzenie - Mahasanghika (z którego pó?niej wy?oni?a si? Mahayana). Mimo ró?nic dotycz?cych regu?y zakonnej, prawdopodobnie nie by?o w tym czasie sporów dotycz?cych samej Dhammy.
W III wieku p.n.e., w czasie panowania króla Asoki, w Pataliputta odby?a si? Trzecia Rada Buddyjska z udzia?em 1000 mnichów, którym przewodniczy? Moggaliputta Tissa. Rada zosta?a zwo?ana dla ustalenia i potwierdzenia nauczania Przebudzonego (Buddha Sasana), gdy? w tym czasie zakon buddyjski bardzo si? rozrós? i zacz??y si? mno?y? w jego obr?bie z?e praktyki i niew?a?ciwe pogl?dy. W wyniku sporów dosz?o do kolejnego podzia?u zgromadzenia na szko?y Vibhajjavada i Sarvastivada. Podczas Rady recytowana by?a po raz pierwszy Abhidhamma, która zosta?a w??czona do Dhamma-Vinayi, razem z nimi tworz?c Kanon Palijski. Nauczanie Buddy ustalone i zatwierdzone przez Trzeci? Rad? Buddyjsk? ukszta?towa?o ostatecznie szko?? Vibhajjavada (pó?niejsza Theravada). Vibhajjavada jako jedyna ze szkó?, na które podzieli? si? buddyzm, pos?ugiwa?a si? j?zykiem pali. Pozosta?e szko?y zacz??y u?ywa? sanskrytu jako j?zyka kanonicznego.
Wkrótce po Trzeciej Radzie Buddyjskiej, mnich Mahinda - syn króla Asoki poprowadzi? misj? buddyjsk? na Sri Lank?, gdzie przy wsparciu lankijskiego króla Devanampiya Tissy za?o?y? w Anuradhapura Wielki Klasztor - Mahavihara. Zgromadzenie mnichów i mniszek z Mahavihary sta?o si? znane jako Theravada (Szko?a Starszych). Po ?mierci króla Asoki, ca?a szko?a Vibhajjavada przenios?a si? najpierw na po?udnie Indii, a nast?pnie na Sri Lank?.
Na pocz?tku I wieku p.n.e., w czasie panowania króla Vattagamani, w Aloka na Sri Lance mia?a miejsce Czwarta Rada Buddyjska. Zosta?a zwo?ana w celu spisania nauczania Buddy, gdy? ze wzgl?du na niespokojne czasy istnia?a obawa, ?e ustne przekazywanie nauk mo?e doprowadzi? do zapomnienia cz??ci z nich. 500 mnichów z Mahavihary pod przewodnictwem Mahadhammarakkhity dokona?o spisania po raz pierwszy na li?ciach palmowych Kanonu Palijskiego - Tipitaka (Trzy Kosze).
Od I wieku buddyzm Szko?y Starszych z Mahavihary zacz?? si? rozprzestrzenia? w po?udniowo-wschodniej Azji, z czasem docieraj?c m.in. do Pagan w Birmie i Sukkhothai w Tajlandii.
W V wieku przyby?y na Sri Lank? indyjski mnich Buddhaghosa napisa? Visuddhimagg? (?cie?k? Oczyszczenia), która uchodzi za jeden z najwa?niejszych tekstów Theravady po?wi?conych medytacji i wyja?niaj?cych nauk? Buddy.
W XI wieku podczas najazdu z Indii zniszczona zosta?a Mahavihara w Anuradhapura, a mnisi i mniszki zostali wymordowani. Nowe zgromadzenie zosta?o ustanowione w Polonnaruwa przy pomocy mnichów sprowadzonych z Pagan w Birmie. W XII wieku równie? Polonnaruwa zosta?a zniszczona w czasie najazdu, jednak przy wsparciu króla Parakramabahu zgromadzenie mnichów zosta?o ponownie odnowione, a szko?a z Mahavihary otrzyma?a wy??czno?? na nauczanie buddyzmu na Sri Lance.
W XIII wieku lankijska Theravada zosta?a wprowadzona w Birmie jako obowi?zuj?ca tradycja buddyjska.
W XIV wieku lankijska tradycja Theravady otrzyma?a patronat królewski w Ayudhaya w Tajlandii, sk?d rozprzestrzeni?a si? do Angkor Wat w Kambod?y i do Laosu.
W samej Sri Lance buddyzm zacz?? prze?ywa? kryzys, który doprowadzi? do tego, ?e w XVIII wieku trzeba by?o sprowadzi? mnichów z Tajlandii, aby odnowi? zgromadzenie. Do ponownego rozkwitu buddyzmu na Sri Lance dosz?o dopiero w drugiej po?owie XIX wieku.
W drugiej po?owie XIX wieku w Mandalay w Birmie odby?a si? Pi?ta Rada Buddyjska. Jej owocem by?o spisanie Kanonu Palijskiego na kilkuset marmurowych p?ytach.
Na prze?omie XIX i XX wieku buddyzm Theravady dotar? na Zachód i zacz?? si? rozprzestrzenia? na ca?ym ?wiecie. W 1881 roku w Anglii powsta?o Pali Text Society. W 1891 zosta?o ustanowione Maha Bodhi Society dla odtworzenia buddyzmu w Indiach. W 1899 w Burmie zosta? wy?wi?cony pierwszy zachodni mnich Theravady. W 1954 roku w Rangunie w Birmie odby?a si? Szósta Rada Buddyjska. W 1958 powsta?o na Sri Lance Buddhist Publication Society dla wydawania tekstów Theravady w j?zyku angielskim. W latach 60 powsta? pierwszy klasztor Theravady w USA. W latach 70 w USA za?o?one zosta?o ca?kowicie ?wieckie Insight Meditation Society dla nauczania medytacji wgl?du, a w Anglii powsta? pierwszy w Europie klasztor Theravady. W latach 90 Szko?a Starszych zaistnia?a w InterNecie, gdzie dost?pnych jest wiele tekstów kanonicznych oraz nauki nauczycieli Theravady.
Hinayana?
Buddyzm po?udniowy, czyli Theravad? cz?sto okre?la si? mianem Hinayany w przeciwie?stwie do buddyzmu pó?nocnego, zwanego Wielkim Pojazdem lub Wielkim Wozem (Mahayana). W tym kontek?cie s?owo Hinayana t?umaczy si? jako Ma?y Pojazd lub Ma?y Wóz. Terminu tego w takim rozumieniu u?ywa wielu buddystów, a nawet niektórzy badacze buddyzmu i nauczyciele buddyjscy. Jest to jednak rozumienie b??dne.
S?owo Hinayana pochodzi z pali lub sanskrytu i sk?ada si? z dwóch cz??ci: hina i yana. Yana oznacza pojazd lub wóz. Natomiast hina wcale nie znaczy ma?y. Tipitaka (Kanon Palijski) jako przeciwstawienie s?owa maha, czyli wielki, nie u?ywa s?owa hina, lecz cula. Hina równie? wyst?puje w Kanonie, ale nie w znaczeniu ma?y, lecz gorszy, jako okre?lenie niekorzystnych jako?ci. Tak wi?c Hinayana to nie Ma?y Pojazd, lecz Gorszy Pojazd, Niekorzystny Pojazd lub Pojazd Niekorzystnych Jako?ci.
Przeciwstawienie Mahayany i Hinayany wywodzi si? z historycznego sporu, jaki toczy? si? w Indiach od I wieku p.n.e. do I wieku n.e. pomi?dzy przedstawicielami ró?nych szkó? buddyjskich. Nowe szko?y, które wówczas si? wyodr?bni?y z Mahasanghiki, znane s? pod wspóln? nazw? Mahayany. Swoim przeciwnikom w sporze, z których najwi?kszym i najbardziej wp?ywowym by?a Sarvastivada, mahayani?ci zarzucali niezrozumienie nauczania Buddy i okre?lali ich pejoratywn? nazw? Hinayany.
To w?a?nie z tego sporu oraz z faktu, ?e Theravada nie nale?a?a do Mahayany, pochodzi przekonanie, ?e Szko?a Starszych jest przedstawicielem dawnej Hinayany. Twierdzenie takie jest b??dne, gdy? w czasie, kiedy na subkontynencie indyjskim rozgorza? spór pomi?dzy Mahayan? i Hinayan?, Theravada ju? wiele lat wcze?niej przenios?a si? na Sri Lank? i w owym sporze przedstawiciele Szko?y Starszych nie brali udzia?u. A ?ci?le rzecz bior?c, Theravada jako szko?a zosta?a ustanowiona dopiero w Mahaviharze na Sri Lance.
W 1950 roku w Colombo na Sri Lance mia? miejsce ?wiatowy Zjazd Buddystów, którego uczestnicy jednog?o?nie potwierdzili, ?e nazwa Hinayany nie odnosi si? do Theravady i nie powinna by? u?ywana w stosunku do niej.
Theravada i Mahayana
Pomi?dzy Theravad? i Mahayan? nie ma ró?nic co do podstawowych nauk.
Mahayani?ci cz?sto zarzucaj? Szkole Starszych, ?e osi?gni?cie stanu arahanta jest egoistycznym wyzwoleniem - czym? podrz?dnym wobec pe?nego urzeczywisnienia stanu buddy. Jednak z punktu widzenia Theravady Budda te? by? arahantem. Ponadto istot? o?wiecenia i osi?gni?cia stanu arahanta jest urzeczywistnienie bezosobowo?ci (anatta), co znaczy, ?e nie ma ?adnej ró?nicy mi?dzy "mn?", a "innymi", wi?c nie mo?na mówi? w tym przypadku o "egoistycznym wyzwoleniu". ?ród?em tego i podobnych temu nieporozumie? jest fakt, ?e takim s?owom jak arahant (arhat), buddha, bodhisatta (bodhisattva), czy nibbana (nirvana), Mahayana nadaje ca?kowicie inne znaczenie, ni? maj? one w szkole Theravady.
Wspomniany Dr W. Rahula napisa?, ?e od wielu lat studiuje równie? nauki Mahayany i im lepiej je poznaje, tym bardziej jest przekonany, ?e mi?dzy Theravad? i Mahayan? nie ma istotnych ró?nic.
Ajahn Amaro w "The Lesser, The Greater, The Diamond and The Way" opowiada, ?e gdy przyby? do klasztoru w Tajlandii i chcia? si? dowiedzie? czego? o buddy?mie, jeden z mnichów wr?czy? mu kopi? "Zen Mind - Begginer's Mind" i powiedzia?, ?e literatura Theravady jest strasznie nudna, a ta ksi??ka jest ciekawa i mówi o tym samym.
Ajahn Sumedho (za?o?yciel pierwszego klasztoru Theravady w Europie) praktykowa? Zen u mistrza Hsu Yun. Gdy opowiedzia? o tym swojemu nauczycielowi Theravady - Ajahnowi Chahowi, ten rzek?: "Bardzo dobrze, stosuj t? metod? nadal."
Dr K. Sri Dhammananda napisa?, ?e prawdziwi uczniowie Buddy mog? praktykowa? Dhamm? bez nale?enia do jakiejkolwiek szko?y.
Dhamma mo?e ma wiele oblicz, ale ma jeden smak: smak wolno?ci.
